Baptist

Tipil krifa cu Tipil krifabu chungtel, asiloah, tipil iin tik i pumpaluk phum a duh mi khi a si. Theology lei cun Tipil krifa cu, ‘Zisuh hi kan Bawipa le ka Khamhtu a si’ ti i a zumh nak a thanh cang mi lungfim cia, zumh hnu tipil iing, ahnem i hnem mi a si. Tipil krifabu cu evangelical protestant bu, England ram Puritan pawl cawlcanghnak thawng i a chuak mi, a si.

Baptist sullam:
B: Biblical authority
A: Autonomy of local church
P: Priesthood of all believers
T: Two ordinances
I: Individual soul liberty
S: Separation of church and state
T: Two offices of the church

1. Cathiang Nawlngeihnak (Biblical Authority)
(Mt 24:35; 1 Piter 1:23; 2 Tim 3:16-17)
Tipil krifa nih Cathiang nawlngeihnak hi an biapitter ngaingai. ‘Cathiang nawlngeihnak’ ti i a sullam cu: ‘Cathiang lawnglawng hi zumhnak kong le nunning kong ah palh-ngei-lo phung a si’ (Scripture is the only inerrant rule for deciding issues of faith and morals) ti a si. Mah an biapitter bantuk in, Baibal lawnglawng hi Pathian biatak a langhchuah nak phung nawlngei a si tiah Tipil krifa nih an zumh. Bu lutlai pawl ser chom mi phung le nawlngeihnak nakin Baibal Cathiang nih nawl a kan ngeih deuh lai; Baibal bia kan biatpitter deuh lai, tinak a si. Cu hlei ah, thlarau nih mahti cun a ka ti e, mah cu a ka fial e, ka mang ah mahti cun aa phuang e ti tehna zumh le irinh lo in, ‘Baibal nih zei a ti dah’ ti lengmang kan zoh lai tinak a si.

‘Cathiang ah mahti cun a um ca ah’ ti i von icherhchan awk a um lo mi ruahnak le hmuhning pohpoh cu, Pathian hruaining sii lo, minung serchom phung sawhsawh ah ruah an si lai; i, an hmaan leen kong zong ah, mah bantuk ruahnak nih cun Cathiang nawlngeihnak cu a lonh lai lo. Baibal ṭheu nawl a ngei lai tinak a si.

Tipil krifa cheukhat nih Baibal cu a bia ning bak in laak ding a si e an ti. Acheu nih Baibal cu palh-pop-lo a si e an ti (Fundamental pawl nih). Tipil krifa raan tu nih cun a biafang ning bak in laak ding ti zong si lo, palh-pop-lo ti ngaingai zong si lo in, Baibal cu Pathian thaw chemh mi a si ti in an laak, 2 Tim 3:16 cherhchan in. [Lai Tipil krifa zong nih mahti cun kan laak lengmang ve.] Cun, Tipil zumhning ah cun creed an ti mi bu upa pawl biacaang ser mi cung ah khin Baibal cu a um (nawl a ngei deuh) tiah pom a si.

2. Mah bing te i lai irel nak (Autonomy/Authority of local church)
(Mt 18:15-17; 1 Kor 6:1-3)
‘Kanmah kan bu kong ah cunglei in aho hmanh nih nawl an kan ngeih kho lo, kanmah kong cu kanmah nawl’ tinak a si. Cu cu rak cohlang u, cuti cun rak zum u, mah cu rak tuah u, tiah aho hmanh nih nawl an kan ngeih lai lo; kanmah bu kong ah cun ihruainak kong ah siseh, doctrine kong ah si seh, kalphung kong ah si seh, kanmah nawl a si, ti nak a si. Biana ah, Lai Ram khuate i Tipil krifabu hmete hmanh khi ZBC zong MBC zong nih cuti cun rak um u tiah nawl a ngeih kho lo tinak a si.

3. Zumtu poh tlangbawi si nak
(Priesthood of all believers)
(1 Piter 2:5-9; 1 Tim 5)
Pathian a zum mi mizei poh dairek in Pathian chawnhbiak nak nawl a ngei i, Cathiang chung biatak amahte’n hlai nak nawl a ngei tinak a si. Hlanlio RC krifa bu ah cun, zumtu pa khat i thla a cam duh tik ah, an siangbawi te sin ah chim i anmah nih campiak tehna a si. Cathiang zong siangbawite lawnglawng nih an kau i an duh vial an relpiak hna i mah cu bu chung mivantlang nih cun ngaih i irinh a rak si. Mah phung cu Martin Luther nih a doh i, mah thawng cun zumtu poh tlangbawi sinak cu an hon dirh. Zumtu pohpoh cu Pathian a chawn kho mi tlangbawi cio kan si cang tinak a si. Pathian he kan karlak ah aho hmanh um a hau ti lo, Zisuh Kri ti lo cu. Kanmahte nih Pathian cu dairek in kan chawnh khawh i, Cathiang zong kanmahte in kan hlai khawh cang.

Cathiang kong lungtlian khawh nakding le Baibal bia hman thiam nak kong cu zumtu pa khat cio rian a si. [Source: Wikipedia] (peh ding)

-----------

THO ZARH KHA

October zarh 2-nak ICBC i Tho Zarh kan hman kha kum dang nakin aa phundang deuh. Lai thuam a rak iti mi nan dihlak cung ah Nunphung le Zatlang nih lawmhnak kan chim.

Pu Lian Cin chimmi kha:
Laimi nih kumcaang rel nak kuut kuut thum kan ngei—Tho, Hlukhla le Hniang. Tho hi sunhsak bik mi a si i, kanmah lei Laimi lawng si lo, kan miphun pumpaluk nih mindang cio in tuah a rak si. Kan national feast a si ca ah kan ram cozah zong nih gazzeted holiday ah (ni thum chung) a rak kan serpiak, Ne Win cozah a kai tiang.

Tho cu biaknak thil a si lo. Kum a hung voi i buh thaw sa thaw a hlunghlai. Mah cu sunglawi ngaingai in ihrawm a si ca ah mithi khua mi hmanh nih an hung hrawn hna. Mithi an tho tinak belte a si lo; Lai phung ah mithi thawh a um lo.

Tuchan i Tho kan tuah ning tu cu kan pipu tuah ning i tuah si ti lo in, kan nunphung kilkawinak ca ah a si. Khuatlaang i tuah awk a si nain mibu um nak krifabu tu ah kan luhpi hi a si.

Pu Ceu Hlun phungchim kha: (I Jn 3:1-2)
Lai kan phun hi kan nule (pule) phun in a kal. Kan semnak kan kotho in kan pule phun kan si. Kan pale thah mi arsa kan pule phun i an ei hnu lawng ah pale phun ah ican a si. Biana ah, Mualcin nu i a hrin mi cu Mualcin an si cia i, an pale phun (biana ah, Cinzah) arsa Mualcin i an ei hnu lawng ah an pale phun (Cinzah) an si.

Arsa cu, hrinnu sorpa kan ngeih ding mi hi nanmah fa (an pale phun) si ding in kan hna a tla ti nak ah ei a si [phunthawh lungtlin hnu ah]. Arsa ei a um lo ah cun an hrin fale cia zong cu an pale nih phung tang ah ka fa tiah an ti kho hna lo.

Arsa thah hnu lawng i fa tak, ro co kho, si phung Laimi i kan ngeih mi cu Cungnungbik Pathian thilti he aa khat. Eden dum i sual kan buar hnu in minung cu Pathian nawlbia leng ah kan um i haulengmi ah kan icang. Pathian ro co nak nawl kan ngei lo. Sehtan fa ah kan ichuah.

Asinain Pathian nih a kan sian lo ca ah arsa in a kan tlanh. A arsa cu a fapa. Bawi Zisuh hi Pathian arsa a si. A kan tlanh cang ca ah, kannih cu Pathian fale taktak, a ro co kho, kan si cang.

Lai chang
Lailei kan nule i chang an den tawn ning cu hiti hin a si. Chang cu an cuar i a hmin in an daih. A fun an sah i, changtlep cu hri in an reh (an can). Cun thing khengpi ah chiti le cite an nawn i chang par cu mah khenghnawh ah cun an hnai, an nok. Chang nih cun chiti le cite hang cu a zuuk i a al ning aa nge dih. Chiti le cite ti lo thuamhnaw dang an paih lo. An kiau pek lo.

Tuchan mi nih chang hi aro in kan ei deuh. Cite inawnh a si i a al law nak a um. Acheu nih an kiau. Micheu ca’h a thaw. Micheu nih khachuan le hmuihmer haw nam ṭih ah an ei ngam lo.

For Kids: It is well to respect the leader. Learn from him. Observe him. Study him. But don't worship him. Believe you can surpass. Believe you can go beyond. Those who harbour the second-best attitude are invariably second-best doers.--David J. Schwartz

AN TI

• Pulpit hmai hrawng i a va ilek ta tawn mi Zephai zaangṭha hawl pa hnih hna khi tangka khawlh fial lawlaw awk an si an ti.
• A ri aa hngal tuk mi thil ngaknu pawl i an ihruk ah hin rang suum reh ko kan mitthlam ah a cuang i, rang chaak hlomh in an hlomh rua tiah kan hna a sang nawn tiah pa pawl nih an ti e an ti.



 

Pulpit

Rolung

Pulpit cu hmun thiang a si. Kanhnulei zarh Pu Thawng Cung Lian phung a chim ah khan, pulpit ṭihzah ngai in bia a chim. Pulpit cu ṭihzah awk le thianter awk a si hrimhrim mi a si.

Hlanlio biakin cheukhat ah cun, Bawipa zanriah a hmang kho mi lawng nih pulpit kai khawh a si ti khan in rak laak a si. Tlaang theih i sualpalh nak a tuah mi khi sualthlahnak an hal hlanchung cu Bawipa zanriah an rak hmang lo; pulpit zong an rak hmang lo. Tipil ing lo zong nih pulpit hman a rak si lo.

Tuchan Laimi tu cu kan ibiatak lo maw a si, kan tluantlam bia dek, tengkher kan thlu set lo i, pulpit i mizei an kai zong ah cu-kha ti a um tuk lo. Hla a sa mi zong nih pulpit cung theng in sak a si.

Zei chan a phanh hmanh ah, pulpit hmun thiang a sii cu philh lo ding a si. Krifa lo cu pulpit pek ding an si lo. Krifa zong nih Pathian biak nak a si lo mi ah pulpit hman sawhsawh ding a si lo. Khual kan ngeih tik zong ah, Mirang zong, mizei zong, krifa an si lo ah si seh, krifa an si ko zong ah Pathian biak nak bia chim lo i bia dang a chim ding an si ah cun, pulpit cung ah kaiter lo in atang khin chimter ding an si.

Pulpit cung i caan a hmang tu pohpoh nih hmun thiang ah ka dir ti philh lo ding a si.

----------

A Caan le A Hmunhma
Rual Bik

Pumh nak ah
Pathian nih nan pum hi biakinn a si tiah a kan ti ko nain minung ruahnak ahcun kut in sakmi Pathian kan biaknak biakinn hi a si. Kapkhat lei cun a si tak ve ko. Bawi Zisuh vawlei a nun lio zongah Pathian biaknak biakṭheng ser u, a ti tawn. Cu ve bantuk in kannih Khrih zumhtu zong nih Pathian biaknak caah Biakinn ngeih a si ve. Cucaah, kan biakmi Pathian he itawnnak hmun cu a biapi tukmi hmunhma a si. Johan 4:24, “Pathian cu thlarau a si i a biatu hna nihcun thlarau le biatak in an biak awk a si”tiah a ti. Bawi Zisuh a hmanthlak khi zoh usi, thinhun mithmai bantuk, duh a nung bantuk in a um khi a mithmai nih biatak a langhter caah a si. Ibiatak caan le capo chimh caan hi thleidan thiam a herh ngai mi a si.

Chiat Ni ah
Hlan kan pi/pu hna nih mithi hi an rak sunhnak tuk i “Mithi Lamserh” tiang an rak tuah tawn i, a ti kho nih zu an dah, sa an thah. Cu pi/pu hna nunphung cu tuchan tiang thlah loin kan zulh nak zawnte a um ve. Cucu Khrih zumhtu kan si bantuk in Pathian bia le hla he ihnemh le bul tete kan ipek hi a si. Lai lei khuate ahcun bul thawh can ah ngaihchiatnak a tawng mi chungkhar le khualkhua in ruak hum pawl hna ei ding ah tiah, khuachung um cingla rualchan le innpa hna nih buh le sa rak thawh cio in, ti le rawl hrawm ṭi a si tawn.

Ngaihchiatnak a tawngmi hna va ṭhutpi tikah a biapi ngai rua tiah ka ruah mi cu, tahchunak ah ngaichiatnak an tawn zan a si loah, ruak tlak zan bantuk ahcun nih bia le capo tehna hi chimh lo ah a ṭha. Phungchimtu 3:4, ah kan hmuh bantuk in, “ṭah caan a um, nih caan a um, ngaihchiat caan a um, laam caan a um” a ti bangin, mithi ruak hum lio le a ruak tlak zan ahcun mithi a ngeimi hna ngaihchiatpi a si bantukin biachimh le holhrel in siseh, mithmai in langhter ah a ṭha. Mithi ruak thlan tlak hnu belte ahcun kaltakmi chungkhar an ngaichiatnak mithli hnawh nak ah tiin, capo le biasawngtlorh tehna ceihphai hi a herh mi a si ve.

Lawmh Ni ah
Lawmh Ni hi tam deuh cu puai deuh a si. Tahchunnak ah, 1. Ṭhit-um puai, 2.Inn luh ni, 3. Catang lim puai tiin a phunphun a um. Chimh duhmi cu kan hawile nih kanmah nak Inn le Moṭaw, ṭha deuh mi an icawk tehna, cun, kan hawile nih maw, kan fale hna a hawile nih maw kanmah nak catang sang le awnnak ṭha hna an hmuh nak cungah ziar ngei loin kan lawmhpi ve hna awk a si.

Ṭhit-umnak hi “Duh-dawtnak” in a rami a si. Asi ah, hi “Duh-dawtnak” ti hi zeitin dah kan tah hnga? Korin khuami pawl hi nu nih maw, pa nih a duh-dawtmi te a kong chia an ceih ahcun a lung a fak. Nungak/tlangval dang a ngeih ahcun a lung a fak chinchin. Cun, nupi/va dang a ngei lebang ahcun, co kho ṭunglo ah tiah mah le mah an ithat tawn. Cucaah, Paul nih Korin khuami hna sinah hi tihin a fawrh hna, “kan duh-dawt taktak mi cu kanmah nak a duh deuhmi le amah lungtlinnak a si paoh ahcun kan duh pi ve hna awh a si” tiah a ti. Cucu duh-dawt taktak cu a si ee, a ti hna. Hi hi Khrih nih a kan fialmi Khrih lungput cu a si.

Lawmh ni ahcun mithmai panh te le lawmhnak mithmai he chuapi cio ah a ṭha. Lawmh caan ah naa lawm kho lo ahcun mi nih a lung tlin lonak a um tiah puh khawh a si. Lawmhnak nakin a sang deuhmi zeihmanh a um lo. Cucaah hlaphuahtu nih, “Vanram ah cun ngaihchiat/mithli tlaknak a um ti lai lo, lawmhnak in kan khat cang lai” tiah a ti.

“A mahle a caan te ah umtu zia thiam hi minung kan man pakhat a si ve.”

-------------

Rolung Baibal Caang Thim:

Zan cu a dih deng cang, khua a ceu dengmang cang. Muihnak thil a simi tuah kha ngol cang usi law ceunak chung i ral doh awk ah hriamnam kha i lak usi.-- Rom 13:12

-------------

Caan Thlen

Daylight Saving Time a dih. Suimilam aa thleng, a keel a si cang. Ni a chuah i suimilam 8:00 a ti tawn mi kha atu cu 7:00 a ti cang lai.

Daylight Saving Time hi 1966 kum in atu tiang April zarh khat nak le October zarh dongh nak, zarhpi zing suimilam 2:00 lengmang ah tuah a si. 2007 kum belte hin April zarh hnihnak le November zarh khat nak ah tuah a si cang lai.

Nihoih par i niceu a sau khawh chung hmuh aa zuam i aa mer ve khin minung zong ṭhal ni sau hi a sau khawhchung in hmang usi tiah Benjamin Franklin lung ah a chuak i suimilam thlen an tuah hi a si. Ṭhal ah cun ni chuah a tuanh tuk ca ah suimilam zong a hmai ah pa khat thawn a si. Khuasik a chuah lai ah a keel ah chiah ṭhan a si.

Kan Tho Lai, Kan Tlo Lai

Hlaremh sak i a tho mi kan tam ah hin a ngai tu an tlawm tuk sual lai ti phaang hlah u. A ngai tu ding cu Pathian a si i a ngaih ko. Hla cu Pathian ca ah sak le remh a si.

Vei bel:
Bupi hla fung tanṭim lawng sak hi caan hngah nak sawhsawh a lo; Pathian ca i sak mi a lo setsai lo.

Cun:
Rian hmu rih lo pawl rian an hmuh nakhnga thla cam lengmang a si i, an hmuh tik vial ah lawmh bia chim a um setsai lo bang a ti nawn. Zaapi ca i thla a cam mi nih ‘anih anih rian an hmuh cang ca ah’ tiah chim pah ah a ṭha kho men.

CAPO

#Ngaknu note tlangval a ngei nawn i, a nu nih a theih i, tlangval fel a si hnga maw tiah a fanu cu a hal. “Zuding sa-ei hawi a si maw?” a ti. Nute cu a holh lo. A ngawi ko. A nu nih cun, “Chim hen” a ti. A chim hlei lo. Mah lio te ah cun khattelei khaan in a naunute a ra mang i, “Sa cu a ei ve lai henta, ka nu” a rak ti piak an ti.

#”How can a stranger tell if two people are married?”
“If they are yelling at the same kids.” -- Derrick, age 8