Caanngei Rian
2
Ceu Hlun

Pumhuktu rian hi bullentin i aa ṭial cia thanh lawng a si lo ti cu aa ṭial cang. Pumhuk rian cu a biapit ca ah pumhuktu cu aa timhlamh hrimhrim a hau. Hramthok Baibal rel awk si seh, thawhlawm khawlh lai i rel awk si seh, zeidang caan domh lai rel awk si seh, irin cia ding a si. A herh nak zong i thla cam kho ding in aa rin ding a si. Biana ah, thlacam thiah cia mi an rat khawh lo sual ah, midang kawl chom hnahnawh hau lo in pumhuktu nih a tuah khawh ding a si.

Thawngthanhtu i thanh a hrelh mi a um ah cun pumhuktu nih a thanh ko lai. Secretary thawngthanh hnu i a lut mi hmaithar an um zong ah pumhuktu nih a conglawmh ko hna lai.

Thlacam pumh tehna ah milungngei i pumh an uk ah cun, ‘anih nih hla rak ithim chung seh’ ti tehna in mi pakhatkhat khi vo an serh ko hna. Cun, “Hlasak, thlacam, Baibal rel le bia tawite chim a duh mi nan um ah cun caan a um te lai” ti bantuk in pumhhramthok ah an thanh cia. Cu tik ah lungthomi nih caan an hman ve i Bawipa sunparnak a lang. Pumh zong a sung. ṭhutpinak tehna zong ah, mithi kong chim a duh mi si seh, mithi chungkhar sin bia tawite chim a siaherh mi si seh, an um tawn ca ah ṭhutpi pumh a uk tu nih caan an hon ṭheu. Caan uk thiam belte a hau ve.

Pumhuktu cheukhat nih phungchimtu an kawh lai ah, “Atu cu kan caan vialte phungchimtu kut ah kan pek cang lai” an ti ṭheu. Pressbyterian biakin cheukhat ah cun, phungchimtu nih pumhkharnak an tuah beh ṭheu ko; nain, Lai Baptist kan ipumh tawn ning ah cun pumhuktu nih phungchimtu kut ah caan a taang mi chanh dih phung a si keel lo. Phungchim caan tu peek i a chim dih in caan a taang mi cu pumhuktu nih laak ṭhan ding a si.

Pumhuktu ṭuan ding ah cun Baibal le hla cauk zong iken ding a si. Catlap le cafung te zong iken ding a si. Pumh uk rian cu rian biapi a si ca ah pumhuktu cu phungchimtu tlukte in itimhlamh a hau.
 

"It is impossible to rightly govern the world without God and the Bible." - President George Washington
 

Kan Pawngkam I Nunchimtu
 

Dawt Ṭha Hlei Par

Kan fa le hi Pathian thluachuah an si ti hi theih cio dih mi a si. Thluah chuah ti hi a kap tam pi in chim rel khawh a si caah keimah hmuh nak pakhat te in ṭial ve ka duh.

Ni khat ah ka ṭa pa le a fa an kan leng. A fa cu a hmai a uih bu khin a si. ‘Aw! Mahticun na hmai chiat’ ka ti i a pa nih cun, “Chimh a ngai lo tuk ko hih, ṭha tein cawnpiak a hau,” a ti ah a fa nih cun a ka zoh i a ṭap thluahmah. Ka hei auh i ka ṭhut pi pah ah a pa nih cun, “Mi inn a len nak ah ka va auh i a duh lo. Ka auh chih hnu ah a ra i mahti hin lung tling lo in a um ko hi,” tiah a ti. Kan fa cu a ṭap peng ko i a pa nih, “Ṭap ti hlah,” tiah aw sang in a vun ti. Keimah nih ka pom pah cun a hna hram te ah biathli ruah bantuk in, “Veimu, na pa hi rian a ṭuan tuk nak ah a baa tuk, na ṭah mi hi a duh lo, a dawt tuk mi pei na si cu,” tiah ka chimh. Mah cangka in a vun ngam colh ko.
Cu i khua a ka ruahter mi te cu Pathian i a fale a kan dawt ve lai ning. Kannih nih le kan duhherh kan tuah nak ah (phaisa kawl peng in maw, innchung khar rian kan buai tuk nak ah maw, ca cawn nak ah ca he tuai tuk ah maw, tbt) kan um i kan Pa Pathian kan philh tak caan te khi a hei um ko hnga. “Ka fa, ra cang,” a kan ti ah khin kannih nih “ee,” tiah lunglawmte in kan zul kho ve hnga ma. A kan auh tuk torh lo i ka hei zulh ko hmanh ah, kan lungduh tuah mi siaherh nak he lungtlinglo le hmaichia in kan um ve hnga ma ka ti.

Bawipa Zisuh nih cun, “Ka fa ka nun nak pek tiang in dahkaw kan dawt cu,” a kan ti ah hin tah lungtheih le fim ngai tein a duh ning in kan um piak kho colh hnga ma ti mi hi kan lung ah a um. Kan fale siang inn kai rih lo mi hmanh nih a pa duh ning te in a um piak colh khawh.

Kan fale tete nih nun a kan chimh ko hi ta ka ti. Nun a kan chim kho tu ngeih cu thluachuah a si ko. Kan fale hi thluahchuah taktak an si. Pathian nih kan fale zong kanmah nun chimh nak ca a hman ve hna i, anmah sin in nun cawn nak kan lak khawh ve ah cun, thluachuah ro sung ti cu si ve ko rua ka ti.

Thawng

#Halkha i Bethel Baptist Church cu Bawipa Tho zarh khan bu hnih ah an iṭhen ti kan theih. Daihnak a um nakhnga thla campiak an hau. Mah krifabu i an dirh mi Tar Cawmnak ah hin ICBC zong thazaang kan chuah ve.

#Kawlram ralkap nih Karen pawl ṭhalolakte’n an kah, an ṭhiau hna i mi thong tampi cu an inn le lo kaltak in an zaam. Mi thin a phawh tuk i Washington DC hrawng ah Kawlram cozah auhnawh an hrih.

#Amerika rili hrul hrawng hi thlichia le tsunami nih a cil lai tiah Pathian nih a ka chimh e tiah Rev. Pat Robertson nih a ti. Christian Broadcasting Network a dirh tu nih cun The 700 Club show ah, “Pathian sin i theihternak ka hmuh mi a hmaan ah cun 2006 kum chung ah Pacific Northwest hrawng hi tsunami tluk tichia tho nih a cil lai” a ti. Rev. Pat Robertson te hi vawlei khuaza i ministry a ngei mi, khuaruahhar thil (miracles) a zum ngaingai mi an si.

#The Da Vinci Code ti mi muvi ah Bawi Zisuh cu Mary Makdalin he fa ngeih dawh, thlichia hraan lio zong ah Zisuh cu novel rel dawh tehna in tuanbia an ṭawn i krifa mi tampi an thin a khu. Mah muvi hi zeitin dah kan lehrulh lai ti in khua an ruat. Acheu nih taza cuai an duh hna. Acheu nih Thawngṭha chim nak ah hman leilei ding a si e an ti. Chaw tuah ngak ah ṭawn lo le ṭawn lo yawn in Bawi Zisuh hi tangka ah voi zeizat dek zuar aa huah ual lai. Sehtan nih a nicaan tawi chin lengmang kaw, mi zumhnak der lakin a tha ne a chuah chin lengmang. Kan zumhnak der cia a zor chin ter kho mi mah bantuk muvi zoh hi krifa mi nih iralrin ding a si.

#USA ah tangka man a ṭum i thil man le nihlawh man a kai. Tuthla ah 0.3% hrawng in a kai an ti. Rampi chawkal a tluang ko nain gas man van ah aa khawt i chuahvah zong an isum cio. Vacation kal aa tim mi zong lamnai deuh ah kal an itim. Inn cia i tuan awk a ṭha mi rian poh inn ah ṭuan an izuam. Inn zuar a har. 15% in zuar a ṭum. “For Sale” an taar chung a sau chin.

#USA i a peemlut mi nih English an thiam awk a si e tiah President Bush nih a ti. Cuhlan ah cun English thiam theng a hau ah an rak chia lo nain, Spanish lawng a thiam mi phunglo khuasa kong biatakte i an ruah hnu in English thiam cu khual peemlut thar pohpoh ca ah a herh ah an chiah cang. Mahti ning i a si ah cun rian sok tik zong ah English thiam le thiam lo nih lai a rel chin khawh men ca ah duh zong duh lo zong ah ESL kai a hau te kho men.
#Nini (Briney Spear) nih hotel ṭuanglai ah a nau a thlak deng, a ril i. Hmasa ah a nau pom bu in mawṭaw a mong cang. Fa fa khat hmanh zoh khawh lo, kan Nini ngaite! 
 

Lawmh Awk

#Thin Hnem Par nih siangin ah President Award a hmuh i an graduation ah an class in speech petu a si. Kan iuar ngaingai. Mah laksawng hi cathiam lawng si lo in umtu le hrang dang zong zoh chih in pek a si. A u Thluai (Rhoda) nih si seh, nikum ah Ngun Hlei Sung nih si seh President Award cu an hmuhbal cang. ICBC hi fa ṭha ṭha kan ngei.
 

An Ti

#Kanhnulei zarh nu pawl caan hman cu an thiam cio dih an ti hna. Thiang Ceu nu phungchim hrimhrim te kha, kan nu taktak i chimh mi ngaih in kan ngaih i kan ilungsi tuk an ti.
#Thlai cin an idomh i tlawmpal ah cun pulpit hram ah thlaithar an chuah leen te men lai an ti.
#Bupi an kan dangh ding ah cun a hlan zarh in thanh cia lengmang si seh law kan duh hnga an ti.
 

Capo

Saza: “John, khualeng ah va chuak law khua va zoh tuah.” A chuak. Khua cu a zoh i a lut.
Saza: “Khua cu na zoh dih maw?”
John: “Ka zoh dih ko.”
Saza: “Pathian cu na hmu maw?”
John: “Ka hmu lo.”
Saza: “Pathian na hmuh lo kha a um lo ca’h a si. Pathian a um lo ti na zum cang maw?”
Nute: “May I ask him a question too?”
Saza: Sure!
Nute: “John, kan sazapa hi na hmu maw?”
John: “Hmu henta!”
Nute: “A thluak tah na hmu maw?”
John: “Hmu hlah.”
Nute: “A thluak a um lo ca’h a si.” 
 

Cheu-Hra-Cheu-Khat Pek

Dr. Si Khia
 

LaVonne le Bernard Snowden nih fa pathum an ngeih i an fale cu privet sianginn ṭha ah an chiah hna. Mah hna nuva hi lahkhah tam ngai a eimi an si. Mitchellvile, Maryland ah inn ṭha taktak zong an ngei. Thluachuah kan hmuhmi dihlak chung in cheuhra-cheukhat (10%) hman tein Khrihfabu ah kan pek tiah Snowden nuva nih an ti.

Carla Brooks cu Howard University graduate siangngakchia a si. Bawmhnak (Financial Aid) a hmuhmi le Part-time rian a ṭuan i a hmuhmi dihlak chung in 10% hman tein Biakinn ah a chiah. “Ka hmuhmi dihlak chung in 10% ka chiah. A har in ka thei lo. Lahkhah a eimi paoh nih an lahkhah hmuhmi chung in pekhnga zat bill an pek i a taangmi phaisa in azatnak in an ei, an hman bantuk in kei zong 10% ka pek hnu ah a tangmi in ka nung ko,” tiah Brooks nih cun a ti.

10% pek hi Baibal cawnpiakmi a si i mitampi caah cun nunphung bantuk in feltein tuahmi a si. Minak (African-American) pawl ko hi chungkhar ah biatak tein aa cawnpiakmi an si caah an fel khun. Hi bantuk nunphung (tradition) nih hin Prince George’s County, Maryland cu bawmhnak (charitable giving) ah an hmuhmi le pekmi buaktlak tuak in a tambik a pemi phunga chungah a telter hna. America ram chung tamcem a pemi Zip codes 20 chungah 14 cu Prince George’s County ah an um ti a si. Midang bawmhnak thawhmi $ 4 paoh ah $3 cu Khrihfabu hna nih thawhmi a si i African-American hna pekmi cu $10 ah $9 a si tiah 2002 kum IRS cazin ah hmuh khawh a si.

Khrihfabu pakhat kong zoh hnik hna usih. 1988 kum ah Bowie, Maryland State ah Rev. Jonathan Weaver nih ah Greater Mount Bebo African Methodist Episcopal Church a rak dirh ka ah hin Khrihfa chungtel 65 lawng an rak si. Cu chungah 1% lawng nih 10% an pek. Atu cu chungtel 2,000 an si. $ 4.6 million man biakinn ah an i pumh. “Chungtel 75% nak tam nih 10% an pek,” tiah Rev. Weaver nih a ti. Rev. Weaver i a chim rihmi cu, “Mi tampi lungthin chungah a ummi cu pastor cheukhat cu an mipi 10% pek an hnek deuh vak hna ti hi a si. Asinain kannih cu 10% pek kan forh hna lo. 90% tu felte in tawlrel thiam dingah kan forh hna. Zeicahtiah kan hmuhmi dihlak hi Pathian nih a kan zumh i a kan ap, a kan hlanhmi chaw a si caah a si,” tiah a ti.

Khrihfabu tampi ah cun 10% pek hi tamdeuh hmuhṭhannak Pathian rian (prosperity ministry) a si tiah an cawnpiak hna. 10% hman tein na pek ah cun Pathian nih tam chinchin in an pek hrim hrim lai tiah cawnpiak an si. Washington DC nichuak thlanglei kap ah a ummi Matthews Memorial Baptist Church pastor Rev. C. Mathew Hudson Jr. nih cun zarh 12 chung bak 10% long si lo in cu nak tam deuh in biakinn ah pek ding in phung a chim. “Pathian cu a biakam a tlolh lomi a si,” tiah a ti. Cun, “Pathian nih ka pe uh, ka van thlalang kutka ka hun i thluachuah kan thlet hnawh hna le hnawh hna lo ka hneksak uh. Kan damter hna lai, phaisa tam deuh nan hmuh lai. Nan chungkhar hmailei hlawh a tlin chin chin lai,” tiah a cawn piak hna.

10% pek hi Genesis 14:20a i Abraham nih Salem siangpahrang Melchizedek a pekmi in aa thawk. Chanthar ah cun 10% pek kong ah hrilhfiah a phunphun a um. Biahalnak a ummi cu: Chungkhar pakhat ah lutlai pakhat hmuhmi lawng maw 10% tuak in pek ding? Cun hmuhmi dihlak chung in maw, tax zuk hnu a tangmi net chung lawng in dah? Biakinn lawng ah maw chiah ding, asiloah Pathian rianṭuannak (ministry) dangdang zongah chiah khawh a si ve maw? Hi biahalnak hna hi mipi i buaipi bikmi cu an si.

Khrihfabu tampi nih cun, “Phaisa (chawva) lawng si lo in caan, thazaang le thiamnak (thiamnak) zong pek ding a si,” tiah an ti. Cu caah mi cheukhat cu mipi caah a lak bawmh rian (volunteer services) ah suimilam tampi an ṭuan. Islam biaknak thlungpi 5 (5 pillars) chungah aa telmi pakhat cu zakat ti a si i hmuhmi chung in 2.5% pekding ti a si. “Judah zumhnak i tzedakah timi pekchanh kong ahcun cuzat pek ding timi nak in peknak dik le hman (the giving of just and right) hi a biapi deuh,” tiah Rabbi Fred Reiner (Temple Sinai, Washington, D.C.) nih a ti.

D.C. le Maryland thlanglei kuam i Church of Jesus Christ of Latter-day Saint (Mormon) bu i phaisa lei lutlai a simi Kenneth Page nih cun, “Mormon pawl nih an lahkhar a karhmi (increase) chung in 10% tu cu an hlut hrim hrim lai. Hmuhmi dihlak chung in 10% maw, tax te hna zuk hnu 10% dah pek ding timi tu cu pumpak nawl a si, 10% pek hi fir hlah, lih chim hlah ti bantuk nawlbia he aa khat in kan chiah,” tiah a chim.

Washington D.C. i a ummi Ebenezer African Methodist Episcopal Churh pastor Rev. Granger Browning nih cun, “Ka Khrihfabu ah chungtel 15,000 an um. Cu chungah 75% nih 10% an pek. Khrihfabu nih a ṭuanmi rianṭha (misifak bawmh te hna) an lung a tling caah a si. Mi bawmhchanh rianṭuan hmual a ngeihnak fiang lak in na chimh khawh hna ah cun mingei a si lomi hna zong nih lung tho ngai in an pek ko ee,” tiah a chim.

Rev. Bucas Sterling (Pastor, Kettering Baptist Church, Marlboro, Maryland) i a chimmi cu, “10% pek timi hi a pek lei long itlaih a si lo. Hmuh ṭhan ding iruahchannak (prosperous ministry) zong a si. Pathian cu a fale hi sifak siding a kan duh lo. Amah azummi paoh chawva ah rum ding, phaisa ngeih ding a kan duh,” tiah a ti. Rev. Sterling nih, “Tam pe law tam na hmuh ve lai timi hi nga lemnak sio rawl bantuk a si. Tam na pek ah tam chinchin in na hmuh lai. Cun 10% pek hi Pathian nawl ngaih zong a si fawn,” tiah a ti rih.

Hi bantuk midang caah bawmh Pathian rian nak in mah nih tam deuh in hmuhṭhannak lei hoih deuh in a cawnpiakmi, a bianaah, Pastor T.D. Jakes (Dallas Minister), hna ruangah zumtu tampi cu mi dang a harsami bawmhnak in mah zawn lawng ruahnak ah an lungthin a zuang deuh ve ti asi. Mi cheukhat nih an tive mi cu hi bantuk a cawnpiakmi pastor pawl langhngang ngai in an rum chin chin ruangah zumtu tampi cu biakinn panh ti lo tiang in an um ve ti a si.

Deloris Walker (Cazi, Department of Agriculture, Washington, D.C.) cu Rev. Hudson biakinn ah 10% a pek. “Ka pek ka ahcun a har ngaimi a lo. Asinain har ngai in, i hnek ngai in ka pek. Thluachuah tam chin chin in ka hmuh taktak. 10% ka pek hnu in ka khuasak tuntuk ning a remcang deuh ngai. Tam chin chin in Pathian nih thluachuah a ka pek,” a ti.

(Ch: Avos Thomas-Lester’s article, Washington Post)
Rungcin Message No. 13517 ta kan laak mi a si.
 

Innpa le Laihri
Rual Bik

Pipu phungthluk ah "Innpa le Laihri" ti a um. Hihi nu/va bantuk in ṭhen khawh lomi bia ah an rak ruah. Innpa he iral nakin khua sarih he iral hmanh a tha deuh ti tiang an rak ti. Khua 7 he iral nakin innpa he iral an rak duh lo deuh tinak a si.

Na vanchiat ni ah lamhlat i a ummi na uanu nakin lamnai i a ummi innpa nih an bawmh khawh deuh lai. (Pthluk 26:10). Chiat/ṭhat ton tikah khuadang le ramdang i a ummi chungkhar nak cun lamnai i a ummi innpa nih theihpi hmasa lengmang a si. Cucaah innpa a simi, theilo mi miphundang an si zongah na cungah ṭhatlonak an tuah dah lo ahcun va huat ding an si lo. Nangmah bochanh khirkhiar in khua a sa mi na innpa caah ṭhatlonak khua va khang hlah (Pthluk 3:29).

Mi ramdang kan um tikah kan ram lei chung le khat he chanchung ihmutong ti loin zei can tiang dek kan va um cio te hnga. Cu caah chung le khat itheih peng bu-in atu lio umnak innpa he idawt cio a hau. Miphun dang an ilenkai lo bantuk in Laimi cu kan um awk a si hrimhrim lo. Mi nih kan leng hna seh ti lawng duh i, midang lenkai vial huam ve ṭung lo ahcun cucu ruahnak ṭha a si hnga lo. Ilenkai hi ibawmhchanh nak lawng si loin itlaihchanhnak le dawtnak a karhtertu zong a si.

Phungbia pakhat: Chungkhar zong a simi le Innpa hna an um ti a si. An fale ruangah kum thum chung an ichawn ti lo ai. Voikhat cu dawng khat hna an pa cu lo a vah nakah hreitlung in aa tu sual ai. Rian ṭuan kho ti loin inn ah tlun aa tim. Zingka in a thawh i chunhnu ah a inpa pa a lo cu a va phan. A celh ti lo i, a aihram thawng cu a iinnpa pa nihcun a theih i a va zuanhnawh. Ichawn lo in a innpa pa nihcun a puak i inn a phanh pi. Inn an phanh i, khuachung um hna nih cun Ceu Kam pa na innpa nih in hmu hlah sehlaw bialo pei na si hnga hi tiah an rak ti cio. Cuti cun a dam deuh hnu ah a innpa sinah cun a va kal i Kawi Siang Pa nangmah um hlah law ka thi men ko hnga tiah amah nih a chawnh hmasa an ti. Cu hnu ahcun kawi ah an itlai ti a si.

Innpa he cun iral taktak khawh a si lo. Kan idawt lo hmanh ah kan ihuat awk a si lo. Innpa cu chim lo, midang he ihuat hmanh Pathian zong nih a duh lo. Kan chiat, kan ṭhat a kan theih hmasa biktu cu innpa an si. Cucaah "Innpa le Laihri" tiah kan pipu i an rak ti hi a si.

Thawh Cio U
Indy Rolung ah ca rak ṭial cio u. Pahnihkhat lawng i ṭial lengmang cun rel zuam a si lai lo. Nan ṭial tik ah: (1) Biafang 500 cung kai lo si seh (a kai ah cun kan tawiter deuh men lai). (2) T le Ṭ ikhat in ṭial lo ding. Ṭ nan ṭial khawh lo ah cun tt zong hmang ko u. (3) Nan ṭial mi cu indyrolung@yahoo.com ah kuat ding. Catlap i nan ṭial a si le ediṭha Pu Ceu Hlun pek ding. Cun cubantuk, kha bantuk deuh chuah hna seh ti nan duh mi a um zong ah ediṭha chimh ding a si lai.