|
LAI PHUNPI NI TUANBIA TAWI
CACC Maivan i aa
ṭial mi
1948 Zohrawh thla 20 ni, Kawlram le India ram zalonnak an hmuhka ah,
Lai kan nu kan pale cu mah lio Lai Ram i khualipi a si mi Falam khua
ah an itong, minung thong nga kheng te. Ramukbawi nawlngeihnak kan
donghter lai i kan miphun hi kan ram chung ah zalongte in, aho
ramukbawi le thlang mirang bawi i pen um ti lo in, khua kan sa cang
lai ti ruah ah a si. Cuhlan vialte ah Lai Ram cu aho pen lo ram, mahte
khuasa tawn kan si i, Mirang kuttang i luatnak kan hmuh tik ah aho te
ram he dah an ifonh lai ti hi Lai kan nu kan pale nih zalongte in rak
ithim ding a si. Khattelei ah India a um, khattelei ah Kawlram a um.
Awng San zong nih a rak kan sawm cang i kan lung a
ṭaiṭelh lio a si
ca ah, mah zatonpuai ah cun mah lio Kawlrampi i rampa (president) a si
mi Sao Shwe Thaik zong a hong ve. Laimi hi India i ifonh lo in Kawlram
ah ifon ko u ti i hong thlauh ding ah a hon cu a si. Mah ni cu kan
miphun i mah te duhthimnak ngeih kan duh kan langhter ni a si.
Mah ni cu rampi theih in Lai Phunpi Ni si seh tiah rambawi bik U Nu
nih ahnu 1951 February 20 ah rampi min in a thnah i Kawlram rampi nih
a cohlan, a upat, Pu Thang Lian Pau
ṭial ning ah. Mah ni theng te cu
Mizo National Front hruaitu Pu Laldenga nih India rampi he remnak sen
an thut ni ah aa thim, kum tampi chung a rak um cia mi Lai Phunpi Ni
he ikhat thengtheng ding in. Mah nih cun Lusei ram mi le Lai ram mi
thisakhat le laihritlai kan sinak a langhter. Mizoram ah mah ni hi
Mizoram Ni ti in an hman lai i vawleicung hmun dang ah cun Lai Phunpi
Ni ti in rak hman cio a si lai.
Source: http://cacc.info/ a si i mahka ah hin Lai Phunpi Ni bia le hla
le hmanthlak tor le cheng a um. Nan fale kha zohpi hna u, Laimi kong
hngal hna seh.
------------------------------
PAR VE CANG, LAI RAM
Ram Hmung
Kan Lai Ram hi par
ṭha bang par ve cang,
Lunghno ti hlah
ṭhangthar leng no mi hna;
Nan fimnak te in izuam cio ko u.
Ṭhangcho chin seh mi ramdang sin ah.
Izuam chin u, izuam chin u,
Fimnak phun kip cawn nak izuam chin u,
Fimnak, zuamnak, remnak, dawtnak, daihnak he,
Zungzal
ṭhangcho seh kan Lai Ram hi.
Nan lung nuam lo maw lengno run rual hna,
Kan Lai Ram kan zoh ah lungkil hneem cang,
Lunghno ti hlah khahlan muih harnak ruat in,
Nan zaṭial kut ni bang ceu ve cang.
Kan Lai Ram hi remnak in
ṭhangcho seh,
Phun khat le phun khat dawtnak ngei usi;
Raalnak, huatnak, nahchuahnak um hin lo in,
Dawtnak le daihnak in
ṭhang chin seh.
-------
Pu Kepling Khengmual le Indy Rolung Biaruahnak
Indy Rolung: Siang cachimh na si caah Saza Kep kan in ti ko lai. Siang
cachimh kum saupi a
ṭuan bal mi na si caah fale cachimh ning, cawnpiak
ning na thei bik lai tiah kan in zumh caah a tawi khawh chung in na
kan chimh kho lai maw? Cun cachimh hi kum zeizat set dah na
ṭuan? Pu Kep: Siangcachim rian ka
ṭuan ti lo caah Saza ti cu hlawt a hau
cang lai. Rev. Philip Hreng Ling i Saza kong a
ṭialmi kha ka pom ning
a si ve. Siang cachimh rian hi Kawlram ah kum 3 le Mizoram ah kum 10
ka
ṭuan i a thei bik dirhmun cu ka banh naisai lai lo. Indy Rolung
ngeitu chungkhar hmanh ah hin kei nakin a thei mi tampi an um lai tiah
ka zumh. Fale ca chimh nak kong ahcun chungkhar ah duh ning in
ṭuan a
har ngai. Kan nih cu kan fale hi Mizoram ah kan hrin mi hna an si caah
Kawlram kan kir ah hin upa lei pahnih cu tang 1 le tang 2 an si cang
nain Kawl ca an hmu bal lo. Cu tikah a hram tein a cawnpiaktu cu an nu
a si. Kei cu ka manh lo. Siang cachimh training ahcun lungsau le
thinfual a herh zia zong kan cawng i kan hgalh
ṭung ko nain kei cu ka
fale cungah ka hmang kho hna lo. A cawng lomi kan nu tu nih a hman
khawh deuh. Fale cawnpiaknak kong he pehtlaih in biapi ngai mi thil
pakhat a si ve rua tiah ka ruah mi cu, nu le pa kan idawtnak le nu le
pa nih fale kan dawtnak hna hi fale nih hmuh le hngalh tiang in kan
tuah kho ahcun bia tampi chimhnak hmanh in hmual a ngei rua tiah ka
ruah. Indy Rolung: Kan ram ah khin micheu nih Siang cachimh an fale hi ca an
thiam duh khun an ti mi hi zeitin dah na hmuh ning a si ve?
Pu Kep: Kan ram ahcun thluak le dirhmun aa tluk mi ah cun siangcachim
fale cu an thiam deuh ko lai. A ruang cu Siang cachimh cu cathiam mi
long nih
ṭuan kho a si. Kan ram ah nu le pa tam deuh cu cathiamlo an
si. Lentacelh ah Couch an hlan bantuk khi an si ve. A sinain nuhrin
thluak in cathiam mi (gifted) pawl le aa zuam mi taktak mi an um ve i
cu hna cu Siang cachimh an fale nih tei an si hlei lo. A tu ahcun
Siangcachim an fale nakin khuasa kho deuh fale tu an thiam deuh cang.
Indy Rolung: Nan fale hi tah Sianginn an kainak ah le ca an zohnak ah
hin nan mah nu/pa nih maw nan buaipi deuh hna maw, an mah tein dah an
ibuaipi?
Pu Kep: A cung i ka chim cang bang in Kawlram kan kir ka cu buaipi an
hau ngaingai. US an phanh ka hi English an thiam lo long a si i ca kal
ning cu an hngalh ngai ko. Tamtuk buaipi an hau lo. Kawlram ah a
thiamlo deuh cu hi ka zongah an niam deuh ve ko.
Indy Rolung: Nikum Maa Te kha Mirang holh hmanh
ṭhaṭhi a thiam hlanah
President Award a kan hmuh piak i, mah tluk tiangtiang dirhhmun a phan
khawh kha a tawi khawh chung in na kan chimh kho hnga maw?
Pu Kep: Maa Te (Ngun Hlei Sung) hi Kawlram, Yangon a um lio tein a
kainak Sianginn poh ah tangcheu in tang 4 tiang pakhatnak laksawng hi
an Sazamah te nih amah caah an chiahpiak lengmang mi a si. A tu tiang
ahcun a thluak zong a
ṭha ngai in ka hmuh. Cun zuamnak lungthin a ngei.
Ralrinnak a ngei fawn. A cawn mi chung ah thiam lomi ngeih a duh lo. A
tang hawi poh tei dih hi a mah rian ruah tein aa ruah i cu nih cun
President Award tiang zong kha a hmuh ter mi a si tiah ka ruah.
Indy Rolung: A donghnak a si cang lai. Micheu nih fale Sianginn kai
lio ahcun Pathian lei ipek tuk hi an duh lem lo i, nang zetin na pom
ning?
Pu Kep: Kan no lio ahcun Pathian nih a kan dawtnak le kan ca i a
ṭhatnak taktak hi purh khawh le hngalh khawh a har ngai te. Pathain
lei ah kan kan ipe ee kan ti lio ah Pathian a si lomi pek sual cu
ṭih
a nung ngai mi a si i lungfim tein le caan
ṭha tein a hmang thiam mi
caah cun nun lam hruaitu
ṭha bik a si tiah ka ruah. Indy Rolung: Pu Kep, nan chungkhar kong he
pehtlai in biaruahnak caan
ṭha na kan pek hlei ah nan chungkhar dirhmun tlamtling tein na kan
chimh dih i kan ilawm tuk hringhran. Pathian nih nan chungkhar dihlak
thluachuah zaa he lam in hruai ko hna seh.
EDITOR SIN CAKUAT
Pu Editor,
January 15 ni i Indy Rolung ah Biakinn le Camera kong nan
ṭial mi kha
vawidang zongah Biakinn chungah Camera cu an hman lengmang ko
ṭung.
Cameraman an tamtuk caah maw a si loah, Biakinn chung ah Camera hman
kha dah nan ti duhnak? A ruang nan ka chim kho hnga maw. (Min lo)
Bia lehnak:: Na kan hal mi hi hal awktlak te a si. Camera cu a ngeitu
ta a si i, a duh tik caan poh a hman khawh ko. Cun, Biakinn chungah
Camera hman a sualnak a um lo. Mahbelte, thil
ṭha tuah ciocio ah a
biapi deuh mi a um lengmang. Pathian biak awk ah kan rat cio
ṭungah
zalawng tein Pathian kan biak hi a biapi tuk mi a si. Caan hman lio pi
ah Cameraman pawl nih caan ngeitu hna caan ngeih lio an kan phenh hlei
ah mi cheu cu an mah zoh an si ko cang. Kumthar lio lebang kha cu
cameraman paruk (6) an si i micheu cu an zai len. Cucaah Camera hman
hi a caan le a hmunhma zohthiam kan hau kan ti duhnak a si. Kan ilawm. ~AH CUN~
• Ka theih tiah na kaa nih a chim ko nain na tuahsernak nih a zulh lo
ah cun na thei taktak rih lo.
• Zei tluk hmanh in va thiam ko,dinfelnak na ngeih lo ah cun hruaitu
tha na si kho lai lo.
• Zei tluk hmanh in va duh ko,"kan duh" ti ah na chimh ngam lo ah cun
na ngah bal lai lo.--A Pu.
|
PUMH le PUAI
Ceu Hlun
Bawipa Ni thianther hi krifa rian a si. Pathian biak a hrawn kho mi
khua kan khaan sual nakhnga lo krifami nih iralrin lengmang a hau.
Zarhpini hi mi tampi nih kanmah duhherh tuah nak ah kan hman tawn—hawi
he ileen nak ah, nau zoh nak ah, mi rawl kawh nak ah, dawr kal nak ah,
meṭing tuah nak ah, mawṭaw
ṭawl nak ah. Hman phung a si ko. Si hmanh
seh law, mah kan tuah mi i kan Pathian biak a donh ah cun, pumh a
hrawnh ah cun, Bawipa ni zah lo ah a tla kho. Mi rawl kawh i khua hnut
pi, mi va leen i pumh tlolhter, meṭing hrih i thlacam tlolh, dawr kal
ruang i pumh iserh manh lo,
ṭelifawn tlaih sau i fale timhlamh manh lo
tehna nih kan Pathian biak a filfokter khawh.
Bu min i khua khaan tik zong ah pumh a hrawn kho ding mi zei hmanh kan
khaan lo ding hi a biapi ngaingai. Krifalei bu le zatlang lei bu nih
hin cawlcanghnak aphunphun kan tuah i abiapi mi ngawt an si. A biapi
theng lo zong kan tuah zawn a um pah lai. A biapit zong ah krifabupi
pumh a hrawn lo phun i tuah khawh ah a
ṭha ko. Krifami i kan rian
biapi cu Pathian he ipehtlaih hi a si, Pathian biak kan tlolh ah cun,
zei ruang i kan tlolh hmanh ah fel lo a si ko. Krifabupi pumh a hrawn
kho ding mi thil kan tuah lo nakding hi upa khuakhang pawl rian lawng
si lo in kan dihlak rian a si awk a si.
Puai tuah tik zong ah krifabu kan herh hna ah cun asikhawhchung in
krifabupi parawkrem hrawnh lo ah a
ṭha. Pumh he inai tuk i parawkrem
kan ser ah cun, pumh taktak cu hrawn hlah hmanh seh law, pumh
iserhsiam nak le lungthli te i Pathian rak ruah chung nak caan a ei
ṭheu. Cun cu parawkrem ruat na ah hliphlau in ipumh a um kho i
phungchim zon a sau tuk in theih a si
ṭheu. Atawifawinak i pumh tuah
cu a fil deuh.
Lai Phunpi Ni tehna kan tuah tik zong ah a si khawh ikpak ah cun pumh
hrawn lo ding i tuah hi a
ṭha. Tukum Lai Phunpi Ni tuah nak zong pumh
caan hloh i tuah lo in pumh dih hnu i tuah ding in an khaan i kan
ilawm. Mah bu hmanh ah cun pumh cu aa filfok kho nawn rih. 4 pm i caan
thok ding a si ca ah 3:30 pm ah cun pumh ngol hrimhrim a hau. Cu caan
i pumh aa lim tawn lo mi bu ca ah cun pumh cu namchan a hau cang. Lai
Phunpi Ni taktak a si ah cun caan hlem pah zong cu akhan a si ko nain
puai sawhsawh tuah nak i pumh caan et cu krifami nih isum ding a si;
February 19 cu Lai Phunpi Ni zong a si lo. Zei ni hmanh a si lo. Hihnu
lengmang ah khuakhangtu u le pa nih khua kan hngalhpiak ko hna seh.
ICBC chung bialeng
1. Pumh lio ah pa bass a sa mi an tlawmtuk ti a si.
2. Pumh lio ah kan pawng ah a
ṭhu mi an hlasak aw theih huaha lo mi an
tam an ti. Pathian cu kan aw/zai dihlak in kan thangṭhat a hau an ti.
3. Mi kan tam tluk in kan hla a tui lo a ti mi an um.
4. Kan Music Band, hna a chet tuk ti lo i pumh a nuam deuh ngai an ti.
5. Pumh dih ah kuttlaih a tam chin lengmang i a nuam deuh an ti.
Mah-le-mah itlaihchanhnak a lang an ti. Phung ah cang sehlaw a
ṭha tuk
hnga an ti pah.
LAWMHBIA
Kan nu a tlukka in a dih tiang ICBC nih bulletin ah telh in thla sarih
chung thla nan kan campiak. A kan liamtak lio ah Indianapolis i a um
mi Laimi nih
ṭhinglo in nan kan
ṭhutpi, telifawn in nan kan chawnh,
tangka in nan kan bul. Mah nan kan dawtnak hi kan philh kho hrimhrim
lo. Pathian nih in cham ko hna seh.—Phun Cer le Tluang Lian
Ataktak
Tlangval pakhat cu khual khua ah a zurit bu in nupi
ṭhit ah a thawh ti
a si. A nupi te khua cu a va phan i a rit lung cu va si kaw, khua zoh
huaha loin nupi cu a tlikpi diam ai. A thaizing a lungfim in a hmai a
vun fianh cu ..azeibia, a darling u nu tu a si diam ai. Zurit a
ṭhat
loh zia a fiang tuk lai dah.
THAWNG IN le RUANG AH
‘Thawng in’ le ‘ruang ah’ ti mi biafang a hmannak hi a khat lo. 'Thawng
in' ti mi cu thil
ṭha in a ra mi a si. Tahchunnak ah a mah thawng in
thil
ṭha kan hmuh, Pathian thawng in khamhnak kan hmuh hei ti bantuk
ah hman a si. 'Ruang ah' ti mi cu chiatnak/thil
ṭha lo sin in a ra mi
a si. Tahchunnak ah a mah ruang ah vanchiat kan tawng, Sehtan sin in a
ra mi poh an si ti khawh a si.
England nu pawl: England nu 97% hi an pumrua cungah an i-lunghmuih lo
caah an i-nuam kho lo. 3% long nih an i-lunghmuih. An ilunghmuih lonak
hi an tai, an phei le an tangpor hna an si. Mui dawh biapi ah an chia
ti lo tinak a si. A si ko lai, zei catiah, ram tthangcho hna nih cun
mui le ngei le chia ah an buai ti lo i, an tlin khawh lo mi tu ah an
buai cang tinak a si cu.
Capo Biatak: Combodia ram ah hin capo saihthiam zuamhnak an ngeih
tawn i, Komprentox khua hi kum fatin pakhatnak an ngah tawn ti a si.
Pakhatnak lengmang kan ngah caah tukum cu khuadang kan kianh ve hna
lai tiin a thiam lo bik pa an zuamter ti a si. Cu pa cu zuamhnak
hmunhma ah a vun dir lehcang-ka-in an ni dih cang ti a si. Bia kaa
khat hmanh chim loin a hoi chukcho an zoh nak ah an tlu dih cang ai.
Cuticun pakhatnak an ngah tthiamtthiam an ti. An khuapi tein an zoh
chih cang hna tinak a si cu. A merican kan um hnu cun Lai lei kan
chungkhat cu hlen an har tuk cang. An kan zumh in, an bochanh tuk cang
tinak a si. Mi nih bochanh si hi i-ham zungzal u si. Cu ah cun
thluachuah cu a um. Cu caah “Hmuh lei nakin pek lei ah thluachuah a um
deuh” tiah, Bible nih a kan cawnpiak mi kan tlinh nak hnga.
Mifim bia
* Fimnak cawnnak i a hram cu a kha nain a theipar cu a thlum.
–Aristotle
* Ram pakhat i a hrampi cu a chung i a um mi mino fimthiam cungah a
hngat.—Diogenes
* A ngeihmi lengin a duh tilo mi cu mirum an si. –Thucydides
Rum na duh maw?: Stock le 401K ah phaisa chiah nakin Pathian sinah na
chaw va khawng law na rum deuh lai. Kum khat tal cu hneksak tuah hmanh.
A miak na hmuh lo ahcun Indy Rolung sinah tazaa cuai khawh a si.
Thluachuah: Thluachuah hmuh na duh ahcun nangmah tein va kawl hlah.
Nangmah tein na kawl ahcun Vawlei thluachuah long na hmuh lai i, a hnu
ah lung retheihnak in na khat lai. Pathian isawm law Vawlei thluachuah
he Van thluachuah he na hmuh ko lai.
Rosung bik: Pathian sin in kan hmuhmi lakah rosung bik cu "Damnak" hi
a si. A changtu ah fale.
SAWMNAK
Mithiam nih maivan (internet) an kan serpiak i Laimi zong rili raal
zong in bia kan iruah kho. Laimi maivan i bia kan iruah nak ah itel
cio ding in kan in sawm hna. Nan itel lo ah cun thawng ithanh nak a
har tuk. Kan biaruahphu kong tawite in:
Lai Forum: Group laar taktak a si. Politics lei he bia sawhsawh he a
tling. A tlai tu hi phung hngal an si i phung he aa pehtlai mi theih
duh ah cun mahka ah hin kal ding a si. Luh a duh mi nih Pu Tial Khar
Lian kun, Pu Ngun Cung Lian kun chimh ding a si.
Rungcin: Bia le hla le hmanthlak tehna a tam nak a si. Rungcin
Biathang zarh hnih voi khat a chuak i Lai Ram thawngpang le vawleicung
khuaza thawngpang aa thlah. Music le hmanthlak tehna a tam. Luh a duh
mi nih Pu Ceu Hlun chimh ding a si.
Chinland: Mah hi kan miphun i khuaruat kho upa itel nak a si. Mindat,
Tedim, Kuki le Lusei upa bia pipa iruah nak le thawng biapi ithanh nak
a si. Luh a duh mi nih Pu Ceu Hlun chimh ding a si.
Indy Chins: Indianapolis Laimi thawng ithanh nak a si. Luh cio ah a
ṭha. Mi kan tlawm tuk rih. Luh a duh mi nih Salai Thla Hei chawnhbiak
ding a si.
Vei: E-mail nan ngeih
ṭung i nan check
ṭung lo ah cun mi nan deuh.
Felte’n e-mail rak chek tawn u. Cacawnglo um in um hlah u.
|
