CAWN KAN HERH

Lian Cin

Vulei hi cawnnak hmun a si. Vancung khua tu cu cawnnak hmun a si ti lo an ti. Cawnnak in rawl ei kan thiam. Cawnnak in lam kal kan thiam. Cawnnak in thingphorh zong kan thiam. Cawnnak in Arbawn tah kan thiam. Cawnnak in sibawi hna kan cang. Cu caah zei poh hi cawn kan herh.
     Cawnnak hi phunthum in ṭhen a si. Phunkhatnak cu Formal Education an ti. Sianginn kai in cawn khi a si. Sianginn i cawn mi khi a leng a um cia mi thiamnak le hngalhnak khi a thiam rih lo mi an cawn ter mi hna a si. Phunhnihnak cu Informal Education an ti. Tinṭan phun in cawnnak khi a si. Training pek phun khi a si. Zerhkhat maw, thlakhat maw, ni kuahra maw ti bantukn in cawn khi a si. Phunthumnak cu Non-formal Education an ti. Hi cawnnak phun hi pawngkam in cawnnak tiin ka leh.. Nifa kan nunnak, ah kan hmuhmi kan tonmi in cawn khi a si. Hihi a bia pi bik mi a si. Minung si nak ah hmual a ngei bik mi cawnnak a si. Hi phunthumnak cawnnak phun hi bia pi ah kan chiah lo ah cun hawi kan lo kho hna lo. Kan umnak minung hawi sin zong ah kan tlumtla lo. Mihrut kan lo. Kan hrut na lo in hruh kan co.
     USA i kan um tik ah cawn awk tam pi kan ngei. Nifa kan nunnak ah hrial awk a ṭha lo mi, mithmuh kuttongh in cawn awk a um liangluang. Moṭor mawngh hi hrial awk a ṭha lo. Motor cu kan ke a si. Kan ke cu kan thih tiang kan hman. Cu caah moṭor mawngh cu cawn a hau, thiam a hau. Mirangholh hi thiam kan hau. Hrial awk a ṭha lo. Sianginn kai long in holh hi cawn a si lo. Kawlram ah Sianginn kan kai lo zong ah Kawlholh kan thiam. Mirangholh ti mi hi a har tuk in ruah awk a si lo. Primary School i kan rak cawnmi khi kan thiam ah cun a za ko. Tangli a awng lomi cu kan um hraw rua lo tiin ka ruah. A sinain mirangholh kan chim lai kan ti tikah kan kaa in a chuak kho lo. Kan theih ciami biafang kan philh. A ruang pahnih: pakhatnak cu kan ning a zah caah kan theih ciami biafang kan philh. Ningzah awk a si lo. Kan holh an thiam ve lomi hi miring zong an ithei ve ko. Mirang nih ningzah hi hruh ah an chiah. Excuse me, thank you, hello, hi, fine, the same to you, timi biafang liangluang khi kan kaa in ‘phak’ tiah a chuak kho lo.
     Pahnihnak cu cawn kan itim lo. TV in siseh, carton kaa in siseh, mi chimmi biafang khi ihmahthahnak in siseh, tam pi kan cawn khawh. Hmahthah a hau. Hmahthah timi hi fimnak hram a si. Fimnak cu hmahthahnak nih a cawmmi a si. Cu caah hmahthah izuam usi.
     Cun kan ihmahthah mi biafang le holh hna khi kan kaa in chuah kan izuam a herh. Kan i hmahthah mi khi kan kaa in a chuah hlan chung cu kan pawchung ah aa erh lai. A nungmi a si lo. Thlanchung vui bantuk a si. Cu caah ti kan ikholh lio ah khin kan theihmi biafang le kan ihmahthahmi biafang hna khi aw-chuak in ‘heh-law-heh’ tiah chim a herh. Aho hmanh nih an kan hmu lo. Zah awk zong an um lo. Bathroom hi kan sianginn ah ruah ah a ṭha ngaingai. Keimah zong Bathroom hi cawnnak sianginn ah ka hman tawn.
     Cawn awk tampi a um. Innchung ah A-hmui-daing van zong cawn a hau. Inn a nam tuk. Mihrawng lak ah vukvak tiin, hmur lo kaa lo in, itenh tehna zong khi isum kan hau. Mihrut cawlcangh ah mirang nih an chiah. Hmai panh um zong cawn kan hau. Hing tur in um hi hruh kan co. Cawn awk liangluang, cawn awk liangluang. Over learning timi biafang a um. Chim duh mi cu, nolh-nolh ti a si. Kan nolh lengmang ah cun kan thiam chin lengmang lai. Cucu nunnak a si. Cawng usih. Cawng usih. ♣
 

ṬIANGṬHUNH
Paw Rua

Ṭiangṭhunh hi zei caah dah kan herh ti ahcun  a kan bawmtu ding ah a si. Mizo nih mit-benh khi tar-mit (tar i ibenh mi ti nak) an ti bantuk in ṭiangṭhunh hi tar-ṭhunh ti khawh a si ve. Ṭiangṭhunh hi phunhnih a um. A  lu a ding mi le a lu aa kuai mi an si. A lu le a hmawr a lo mi cu zapi hman mi a si i, a lu a kuai mi tu cu tar, hmapu le pumtlinglo nih hman mi a si. A biapi cu tar nih hman mi a si.
     Tuu khaltu hna an hman mi khi tah fung maw, ṭiangṭhunh dah? Saram khal tikah siseh, icit tikah siseh hman tawn mi cu fung a si. Na tein Tukhal hna nih an hman mi cu fung si loin ṭiangṭhunh, a tlaihnak a kuai mi tu a si. Saram dang cu kan duh lonak ah a kal le kan duh ning in a um lo ahcun fung in tuk tawn an si.  Tu belte cu zeitin a um zongah tuk a um bal lo. A tlaihnak a kuai mi ṭiangṭhunh kha a taw leiin  tlaih i, a kuainak lei kap in tu kha a kuaih in an kuai hna. Cu caah Bawi Zisuh hmanthlak an sawinak poh ah tu a tel ahcun cu ṭiangṭhunh a tlaihnak a kuai mi cu an telh zungzal lai. USA  zong ah hin Chrismas caan poh ahcun cu ṭiangṭhunh cu hmunkip ah hmuh a si. Khikhi tukhal hna nih an hman mi ṭiangṭhunh hmelchunnak a si i, Chrismas caan lio long ah nan hmuh lai. Dawr nan kal tikah ṭiangṭhunh hmete hmur thuh mi (lipstick) nu deuh nih nan hmuh lai, khikhi vun, hmur te hna a car sual lai tiah, tu hmul bantuk in nem seh ti duhnak a si. Cun ṭiangṭhunh hmete (a ṭial mi) nan hmuh a si ahcun caw ulaw ei hman uh, a thlum lai. A sullam cu tukhalh nak ṭiangṭhunh cu a thlum tinak a si. 
     Hi ṭiangṭhunh nih hin Bawi Zisuh nih tu tahchunnak a hman ning le tukhaltu sullam zong a fianter chih hna. Cucaah tukhaltu nih turun hna cung ah le nu le pa a si mi nih fale cungah fung maw, zei bantuk ṭiangṭhunh dah kan hman hna hnga ti hi kan ruah cio ding ah kan sawm hna.
     Tukhal hna hman mi ṭiangṭhunh cu a va dawh dah! Cawnpiaktu hna ke cu a va dawh dah! Hi pahnih hi vawlei cung le vanram tiang zongah a dawh bik an si.
 

DAIHTHLANG HLAH

* Carel daithlang hlah; ca ah fimnak a um
* Hlacawn daithlang hlah; krifabu thazang a si
* Thlacam daithlang hlah; hlawknak a si
* Fale cawnpiak daithlang hlah; a theipar na zuun te lai
* Motor license expiry date zoh daithlang hlah; fel a si.

KRIFA CA’H THIL THA

Cauk:
THE JUDGE WHO STOLE CHRISTMAS (Randy Singer ṭial mi) http://shop2.gospelcom.net/

Maivan:
CACC nih Kharisamat an kan kawh in an fale le nan hawile he http://cacc.info ah kal cio te u. Hla a tor.

Muvi:

THE LION, THE WITCH, AND THE WARDROBE
http://adisney.go.com/disneypictures/narnia/

Laksawng chuah awk:

Baibal cauk zapar kauh te khi zawldian in Tyndale nih an chuah i, New Living Translation si kaw a rel a fawi taktak. Khuatlang i hman mi English bakte in an yial i, zumput ah thlai i ni khat ah dal khat lengmang rel ah cun ESL kai hau lo in English nan thiam ko lai. A man phar ruk hrawng. Christian Book Store le Borders Book Store ah a um tawn. Laksawng ah ichuah u.

AN TI

#Jean tawhrolh hi pumh nak thuam a si lo. Vah nak le rian ṭuan nak thuam a si. Cuca’h jean tawhrolh he biakin i a ra mi cu ṭhutdan ser le sim hi an rian ah iruah hna seh law midang zaang a dam hnga an ti.
#Kanhnulei zarh mino pawl kha an menlo an ti. aMen Dar Men i Luka dal khat nak pumpaluk a zah dih an hmuh in solo sa pawl zong hla fung khat zah cu an iharh ti lai lo tiah upa nih an ruah an ti.

Nihchuak:

U le nau dawt kong pasatorpa nih ngakchia a cawnpiak hna i, a dongh nak ah bia a hal hna. “Asi ah, nan unaule dawt ding kong ah Baibal i a chim mi zei tal a um maw?” tiah a ti hna i, kum-6 pa te nih, “‘Lai nawng hlah’ ti a um” a ti.

·Honey Moon i an tlunka ah nu nih a nu a hei chawnh. A nu nih cun, “In dawt dawh a si ma?” a ti. A fanu nih cun, “Honey Moon kan kal chung cu a ka dawt ngaite ko. Dawtnak bia lawngte a chim. Kan tlun hnu belte in a biachim aa dang. Thilsuk le khengṭawl kong tehna a chim cang. Ka lung bak a rawk” a ti. ☺
 

BAWIPA SUNPAR NAK AH

Ceu Hlun

Krifa nun le zatlaang nun aa dan tik ah, Lai krifa mi nih azei dah kan ṭanh lai ti ruah a hau.
     USA ram hi Bawipa bia ṭihzahbu i rak dirh mi a si. Sehtan heh tiah a ṭang i atu belte ah hin Zisuh Kri a zum lo mi nih khuatlaang nun i krifa phung itel cu an duh hlenghleng ti lo. Siangin ah si seh, cozah zung ah si seh, tlaang hmun ah si seh, Zisuh hi hmun a ting lo chin lengmang cang. Nawlbia Pa Hra lungphun zong phur an hrih. Siang cacawnmi i krifa ruahning athlaam te aa tel hmanh ah an doh colh. Atu ah cun chawdawr ngan pipi zong nih Krismas caan sung hmanh hi Merry Christmas ti ti lo in Happy Holidays an ti i, Christmas cards zong Holiday Greeting cards an ti dih cang. Mah bantuk caan a chuah ah hin, kannih Lai krifami tah aho dah kan zulh hna lai ti hi ruah awk a um cang.
     Kan Bawipa nih cun, “Kutka bi chung ah lut ko u. Rawhralnak a panh mi lam cu a kau i mi tampi nih an zulh. Nunnak a panh mi lam cu a har, a bi i mi tlawmte lawng nih an hmuh” a kan ti (Mt 7:13-14). Kan sining le kan zulh awk set ruat lo i, mitam tuah mi poh kan zulh ve ah cun Kri ta kan si nak hi ual lo te ah a lo ko lai. Laimi kan sinak zong. ‘Kannih cu Pathian minung kan si’ ti le ‘kannih miphun cu Khuazing a bia mi kan si’ ti hi lungne ah chiah zungzal ding a si.
     Cu, Pathian mi kan si nak, cu kan umkal nak kip ah langhter ding a si. Kan siangmihawi sin ah si seh, kan rianhawi sin ah si seh, kan chawnh mi dawrhngak sin ah si seh, Kri hmelchunh nak hi kan ziaza, kan biachim le kan mithmai i a langhter lengmang ding kan si. Mahti i kan um ah cun kan Bawipa cu ‘an ka zahpi lo’ ti in aa lawm lai.
     Kan Bawipa vawlei i a ṭum cam zong hi kannih Lai krifami nih cun krifa-lo pawl i zungkhar an lawmh sawhsawh bantuk in kan lawm lai lo. Khamhnak a tlun cam a si ti hngalbu in, Pathian fale nuamh in kan inuam lai. Miphun dang lak i khua kan sak tik zong ah Bawipa hmelchunh a phor mi kan si nak hi kan ziaza inn ṭamh hrimhrim zong in langhter ding a si. Bawipa ca i meilul lul khat vaan zong a ṭha. Inleng meiceu tete vaan zong a ṭha. Mahti i kan tuah mi nih kan Bawipa sunparnak a langhter lai i, kawn pawngkam miphun dang zong nih ‘mahhna hi Pathian fale dahmu an si’ ti in Lai krifa mi cu an kan upat lai. Kan Bawipa sin ah kan sungpar ve lai. ♣
 

MANGBIK SANGCEM

A phan tu: Kio Hmung

Keimah vang ah lungrawn khua har cu e,
Saaphneem run inn hmanh tong lo in,
Tong lo in tong lo in,
Saaphneem run inn hmanh tong lo in,
Mangbawi Cungchin hong chuak ai e.

Thil tlau bang von kawl hna, tluang dang in e,
Chuahlei lungtinfim mangbawi rual nih,
Mangbik Sangcem cu (2)
Thil tlau bang von kawl hna tluang dang in e,
Mangbik Sangcem cu.

Run rep tong lo sangcungnung ko ngai,
Sal nun cawng ai caw run inn ah,
Run inn ah run inn ah,
Sal nun cawng ai caw run inn ah,
Hung chuak ai fah ngai cu ka thin!

Me rem thiam lo in ralthuam tling he,
Sunghno a nu pom ṭaang cung ah,
Ṭang cung ah ṭang cung ah,
Sunghno a nu pom ṭang cung ah,
Dar bang kan khuai lai e ti hna.

Nauta chiahrin hmanh hluan ko seh law,
Sangbik cungnung ah kan chiah lai,
Kan chiah lai, kan chiah lai,
Sang bik cungnung ah kan chiah lai,
A thawng vaica bang rel leen lai.

*acaang donghnak hi |m:m I r.d:l,.d |r.d:- ti a si
*Chuah-lei lungtinfim = nichuah lei mifim

Krismas i sak awk ah rak ciah cio u.
 

ICBC Security Camera Records

• Pumhnak chung ah “maheh” an tlawm deuh cang caah A Min kan thangṭhat.
• Pumhnak chung ah a ngumi an tlawm deuh caah A Min kan thangṭhat.
• Pumh dih hnu ah ṭhutdan a fimmi an tam deuh cang caah A Min kan thangṭhat.
• Pumh uk tu nih bia tam chim an i sum deuh caah A Min kan thangṭhat.
• Lam pong ah moṭor a chia mi an um ti lo caah A Min kan thangṭhat.
• Mi dong tu an fel chin lengmang caah A Min kan thangṭhat.
• Suimilam 2:00 hlan ah Biakinn ah moṭor tam deuh a um cang caah A Min kan thangṭhat.
• Mino le Sunday School nih ICBC Suttung ah an dir caah A Min kan thangṭhat.
• Music nih kan hna a kan khenh deuh ti lo caah A Min kan thangṭhat.
  
  I lawm u, i lawm u, Pahtian cu dawtnak a si.
   

THAWNG

· Khonumthung thawngthangca i a chim ning ah, kan ram Prime Minister Gen. Soe Win cu November dong lei ah khan Cikha peng a tlawng. Helikoptar in khuate zong a pal hna i khuabawi popoh ngacar kuang khat cio a phorh hna i, Cikha khua ah siangrunsang a hon, tangka sing khat a hlut hna, sizung ca ah sing hra, ti tha i nimmei chuah nak ah bawmhnak a kamh hna. Mah hlan ah cun Rihkhuadar le Tio a pal i an karlak hlei donhpiak a kamh hna. Atu hi Kawlram bawi i mahka hrawng an tlawn avoi khat nak a si. (Cikha cu Lai Ram cunglei khua, Rikhuadar cu India ram ri khua, khuapi thar.)

· Kawlram khualipi cu Pyinmana ah ṭhial hna kaw, inn le tirawl an iza lo i atu hi sa zokzok u law tiah cozah nih kampani pawl a hnawt lenko hna. Atu khualipi thar hi kan ram lu in rili tiang a denh mi Sagain Fault timi vawleitlap kak cung ah a um celngel. Mah Fault nih cun 1839 le 1934 zong ah khan Innwa Ngalyin ti le Pegu Ngalyin ti in lihnin a chuahter. Mah ruang ah cun Innwa zong a rawk dih i khualipi cu Innwa in Amarapura ah 1841 ah an rak ṭhial phah. Mah fault cu a nung zungzal. Naite zong ah toilei Miangmiah peng ah li a hnin.

· Barea College i siangin a kai mi Licky (Lainute Lily) cu nihin hi a graduation day a si. B.A (economics) degree a hmu cang. Kan lawmhpi ngaingai. Annih siangin hi cathiam lawng in a za lo; tiliau thiam le tili chung i suimilam cheu um khawh tehna a hau i mah zong cu a ti khawh ca ah kan lawmhpi khun nak a si.
 

Van Neih Cem Thlacam:
"Pathian, ka’n ngai tuk. Aaphi ka duh. Thaizing ah ka pe. Yaaaaa!"                               (aaphi= pepsi)
 

Miss World 2005

Vawleicung ngaknu za bik ah ah Iceland nu Unnur Birna Vilhjalmsdottir an thim. Kum 21mi Unnur cu ramlak tisor, tikhawt le tikhal lak i a tlong tawn mi a si i a sport thiam nih a bawmh tuk. Cun laam le hlasak lei a thiam. Anthropology a cawn mi a lim i atu cu Law a cawng cang lai. Sianginkhar ah pelek zong a ṭuan pah. A biatlaihtleng cu: “You are what you do” ti le “You are what you make” ti a si.

Thawngthanh

Indy Rolung hi Indiana Chin Baptist Church i chuah kan chuah mi a si. Kan chuahka nawn a si i ning le cang khom kan ngeihter kho setsai rih lo. A rel tu tu nih rak kan thei thiam rih ko u tiah kan in nawl chung hna.
      Cun, Indy Rolung chuah awk i nan siaherh mi bia a um ah cun atang i e-mail kan ṭial mi ah hin kan kua u law kan ilawm ko hnga. Biafang 500 hrawng si seh law kan duh bik. A sau tuk ah cun kan tan nak ah nan bia kan hrawh dih lai ti kan phang. Cun ca T dehcia awk a ṭhat lo ca ah T-deh can ah T phir kun, Q kun, rak hmang u law kan tha nan kan damter deuh hnga. T veve aa khat i nan hman ah cun compure command tuah awk a ṭhat lo ca ah a si. Catlap cung ah cun T-phir kan hmang lo.

Akuatnak: pawrual@yahoo.com

©2005 Indiana Chin Baptist Church, Indianapolis, USA.